Her mide fıtığı aynı değildir
En sık görülen kayma tipi mide fıtığında mide ile yemek borusunun birleşim yeri yukarı kayar ve reflü yakınmaları eşlik edebilir. Paraözofageal tiplerde ise midenin daha geniş bir bölümü yemek borusunun yanından göğüs boşluğuna geçebilir. Yemek sonrası dolgunluk, göğüste baskı, yutma güçlüğü, nefes darlığı veya kansızlık farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Tetkikte fıtık görülmesi, her yakınmanın mutlaka ondan kaynaklandığı anlamına gelmez; özellikle göğüs ağrısında diğer nedenler değerlendirilmelidir.
Ameliyat öncesinde hangi incelemeler yapılır?
Öykü ve muayeneye ek olarak endoskopi, yemek borusu ve mide iç yüzeyini değerlendirmeye yardımcı olur. Kontrastlı yutma filmi veya tomografi, fıtığın boyutunu ve organların konumunu göstermede kullanılabilir. Reflü şikayetleri varsa asit ölçümü; yutma veya hareket bozukluğu şüphesinde işlev testleri gündeme gelebilir. İncelemeler herkese aynı sırayla uygulanmaz. Önceki karın veya reflü ameliyatları, kansızlık, istemsiz kilo kaybı ve beslenmenin ne kadar etkilendiği görüşmede ayrıca ele alınır.
İzlem, ilaç tedavisi ve ameliyat seçimi
Belirti vermeyen veya yakınmaları kontrol edilebilen bazı hastalarda izlem uygun olabilir. Reflüyü azaltan ilaçlar asitle ilişkili şikayetleri hafifletebilir, ancak fıtığın anatomisini düzeltmez. Ameliyat; belirgin mekanik yakınmalar, beslenme güçlüğü, fıtıkla ilişkili komplikasyonlar veya uygun tedaviye rağmen süren doğrulanmış reflü nedeniyle düşünülebilir. Belirtisiz büyük fıtıklarda karar otomatik değildir. Yaş, eşlik eden hastalıklar, olası acil sorun riski ve planlı ameliyatın yükü hasta ile birlikte tartılır.
Onarımın temel basamakları
Ameliyatta göğüs boşluğuna yer değiştiren mide karın içine alınır ve diyaframdaki genişlemiş açıklık uygun biçimde daraltılır. Gerektiğinde reflüyü azaltmak amacıyla mide üst bölümünden bir destek oluşturulur; buna fundoplikasyon denir. Bazı durumlarda midenin sabitlenmesi gibi ek işlemler değerlendirilir. Yama kullanımı her hastada zorunlu değildir ve her fıtıkta aynı yararı sağlamaz. Yapılacak onarımın ayrıntıları, doku kalitesi, açıklığın büyüklüğü ve önceki ameliyatlara göre açıklanmalıdır.
Riskler ve beklenen değişiklikler
Kanama, enfeksiyon, komşu organ yaralanması ve pıhtı oluşumu genel cerrahi riskler arasındadır. Yutma güçlüğü, şişkinlik, geğirme veya kusmada zorlanma ve reflünün sürmesi ya da yeniden başlaması da görüşülmelidir. Fıtık zaman içinde tekrarlayabilir; görüntülemede küçük bir tekrar saptanması her zaman yeni ameliyat gerektirmez. Risk değerlendirmesinde yalnızca fıtığın büyüklüğüne bakılmaz. Akciğer ve kalp hastalıkları, beslenme durumu ve önceki girişimler de önem taşır.
Ameliyata hazırlık
Görüşmeye mevcut endoskopi, görüntüleme ve işlev testi sonuçlarıyla gelmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Kullanılan ilaçlar, kan sulandırıcılar, alerjiler ve daha önce yaşanan anestezi sorunları paylaşılır. Kansızlık veya beslenme yetersizliği varsa bunlar için hazırlık planı yapılır. Açlık süresi ve ilaçların ameliyat günündeki kullanımı ekip tarafından bildirilir. Ameliyat sonrasında yemek kıvamının nasıl değişeceği, evde yardım ihtiyacı ve işe dönüşün hangi ölçütlere göre değerlendirileceği önceden konuşulur.
Beslenme ve takip
Beslenme, onarımın kapsamına göre sıvı ve yumuşak gıdalardan daha normal kıvama doğru düzenlenebilir. Küçük lokmalar, iyi çiğneme ve öğünleri acele etmeden tüketme yutmayı kolaylaştırabilir. İnatçı takılma hissi, yeterli sıvı alamama veya belirgin kilo kaybı izlem gerektirir. Kontrollerde yalnızca reflü değil, yutma, şişkinlik, ağrı ve günlük hareketler de değerlendirilir. İlaçların sürdürülmesi veya azaltılması, ameliyat yapıldığı için kendiliğinden değil, belirtiler ve takip sonuçlarıyla kararlaştırılır.
Acil değerlendirme gerektiren durumlar
Ani ve şiddetli göğüs veya üst karın ağrısı, tekrarlayan öğürmeye rağmen kusamama, sıvı yutamama ya da belirgin nefes darlığı acil değerlendirilmelidir. Büyük fıtıklarda nadiren midenin dönmesi veya sıkışması gelişebilir; belirtiler evde ayırt edilmeye çalışılmamalıdır. Ameliyat sonrasında ateşle birlikte artan ağrı, kanlı kusma, baygınlık veya ani kötüleşmede de kontrol randevusu beklenmez. Göğüs ağrısı bilinen fıtığa bağlanarak kalp ve akciğer kaynaklı aciller gözden kaçırılmamalıdır.
Bu bilgiler genel bilgilendirme içindir. Yakınmaların nedeni, uygun incelemeler ve tedavi seçenekleri kişisel değerlendirme ile belirlenir.
Başvurulan tıbbi kaynaklar
- SAGES — Surgical treatment of hiatal hernias, 2024 guideline
- SAGES — Hiatal hernia guideline full text
- ASGBI, AUGIS and NHS — Hiatus hernia repair and surgery for heartburn
- Worcestershire Acute Hospitals — Laparoscopic hiatus hernia repair
- ACG — Clinical use of oesophageal physiological testing
- WSES — Management of complicated diaphragmatic hernia, 2023