Hangi lezyonlar değerlendirilir?
Ciltteki bir büyümenin iyi huylu veya kötü huylu olması yalnızca görünüşle kesinleştirilemeyebilir. Büyüyen, kanayan, iyileşmeyen veya renk ve şekli değişen lezyonlar değerlendirilmelidir. Bazal hücreli kanser, skuamöz hücreli kanser ve melanom aynı hastalık değildir; biyopsi ve tedavi planları farklıdır. Bazı iyi huylu oluşumlar da tahriş veya tanısal belirsizlik nedeniyle çıkarılabilir. Eksizyon, lezyonun uygun doku sınırıyla alınmasını ifade eder. Amaç yalnızca yüzeydeki çıkıntıyı yok etmek değil, gerekiyorsa tanı koymak ve hastalığı yeterli biçimde tedavi etmektir.
Muayene ve biyopsi planı
Lezyonun ne zamandır bulunduğu, büyümesi, kanaması, güneş maruziyeti ve önceki cilt kanseri öyküsü sorgulanır. Dermatolojik muayene ve gerektiğinde dermoskopi değerlendirmeyi destekler. Bağışıklık baskılanması ve kullanılan ilaçlar önemlidir. Şüpheli lezyonun yerine ve özelliklerine göre tamamının veya uygun bir bölümünün örneklenmesi seçilir. Melanom şüphesinde derinliğin doğru ölçülebilmesini sağlayan bir örnekleme planı özellikle önem taşır. Fotoğraf ve yerin açık kaydı sonraki işlemde doğru alanı belirlemeye yardımcı olabilir. Yüz, kulak veya işlevsel açıdan hassas bölgelerde ilgili uzmanlıkların katkısı gerekebilir.
Cerrahi dışındaki seçenekler
Bazı tanısı doğrulanmış yüzeyel ve düşük riskli lezyonlarda yerel ilaç, dondurma veya başka yöntemler uygun olabilir. Bunlar şüpheli her cilt oluşumuna uygulanabilecek eşdeğer seçenekler değildir. Özellikle melanom olasılığı bulunan bir lezyonu patoloji örneği olmadan yok etmek tanıyı güçleştirebilir. Seçilmiş yüksek riskli veya hassas bölgelerdeki bazı kanserlerde Mohs ya da aşamalı sınır kontrolü sağlayan cerrahi değerlendirilebilir. Radyoterapi belirli hastalarda başka bir seçenektir. Tedavi kararı tanı, tekrarlama riski, işlev ve kişinin ameliyata uygunluğu birlikte ele alınarak verilir.
Eksizyon ve yaranın kapatılması
İşlem çoğunlukla lokal anesteziyle yapılabilir; kapsam ve yerleşime göre farklı anestezi gerekebilir. Lezyon, tanıya uygun çevre ve derinlik sınırlarıyla çıkarılıp patolojiye gönderilir. Cerrahi sınırların genişliği her tümör için aynı değildir. Yara doğrudan dikişle kapatılabilir, açık iyileşmeye bırakılabilir veya flep ya da deri grefti gerektirebilir. Büyük veya hassas bölgedeki lezyonlarda rekonstrüksiyon, patolojik sınır değerlendirmesiyle birlikte planlanır. Görünür lezyon alınmış olsa bile patoloji sınırda tümör gösterirse yeniden eksizyon veya farklı tedavi gündeme gelebilir.
Riskler ve patolojinin önemi
Kanama, enfeksiyon, yara açılması, iz, renk farkı, uyuşukluk veya yakın yapıların etkilenmesi görülebilir. Flep veya greft kullanılırsa doku tutmaması ve ek bakım gereksinimi gibi riskler eklenir. Yaranın beklenen görünümü ve işlev üzerindeki olası etkileri önceden konuşulur. Patoloji, tümör tipini ve gerektiğinde derinlik, risk özellikleri ve sınırları değerlendirir. Melanomda daha geniş cerrahi veya seçilmiş hastalarda lenf düğümü değerlendirmesi ayrı bir karardır; her cilt lezyonunda gerekmez. Nüks olasılığı, tanı ve tedavi yeterliliğine göre kişiselleştirilir.
Hazırlık ve takip
Kan sulandırıcılar, alerjiler, kalp pili gibi cihazlar ve yara iyileşmesini etkileyen hastalıklar bildirilir. İlaçlar kendi kararıyla kesilmez. Sonrasında pansuman, yıkanma, dikiş alınması ve bölgeyi gerilimden koruma için verilen talimatlar izlenir. İşe ve aktiviteye dönüş, yaranın yeri ve kapatma yöntemine bağlıdır. Patoloji sonucunun kim tarafından ve nasıl açıklanacağı netleştirilir. Kanser saptanmışsa takip sıklığı ve diğer cilt alanlarının kontrolü risklere göre planlanır. Güneşten korunma ve yeni değişiklikleri fark etme eğitimi, yara kapandıktan sonra da devam eden bakımın parçasıdır.
Erken ve geç uyarı işaretleri
Verilen bakım önlemlerine rağmen durmayan kanama, hızla büyüyen şişlik, yayılan kızarıklık, ateş veya irinli akıntı için yardım alınır. Greft ya da flepte belirgin renk değişikliği veya şiddetlenen ağrı ekibe hızla bildirilir. Solunum güçlüğü, bayılma veya ciddi genel durum bozulmasında acil değerlendirme gerekir. İlerleyen dönemde iz üzerinde yeni nodül, iyileşmeyen yara veya çevrede yeni şüpheli lezyon oluşması kontrol edilmelidir. Patoloji sonucu öğrenilmediyse yalnızca aranmamış olmaya dayanarak normal kabul edilmez; sonuç ve gerekli sonraki adım aktif biçimde netleştirilir.
Bu bilgiler genel bilgilendirme içindir. Yakınmaların nedeni, uygun incelemeler ve tedavi seçenekleri kişisel değerlendirme ile belirlenir.