Ağrı ve yırtık ilişkisi
Anal fissür, dışkılama sırasında keskin ağrı ve sonrasında devam eden yanmaya neden olabilen küçük bir yırtıktır. Tuvalet kağıdında veya dışkı yüzeyinde az miktarda parlak kan görülebilir. Sert dışkı kadar sık ishal de bölgeyi zorlayabilir. Ağrı nedeniyle gelişen kas spazmı ve dışkılamayı erteleme, iyileşmeyi güçleştiren bir döngü oluşturabilir. Yeni gelişen fissür ile kronikleşmiş fissür aynı yaklaşımı gerektirmeyebilir. Anüs çevresindeki her ağrının fissür olmadığı, apse ve diğer hastalıkların da benzer yakınmalar oluşturabildiği akılda tutulmalıdır.
Muayene ve alışılmadık bulgular
Tanı çoğu zaman yakınmalar ve dikkatli dış muayeneyle konur. Ağrı belirginse zorlayıcı muayene ertelenebilir veya farklı koşullarda değerlendirme yapılabilir. Birden fazla, alışılmadık yerde veya iyileşmeyen fissür bulunduğunda Crohn hastalığı, enfeksiyon veya başka nedenler araştırılabilir. Kanamanın sürmesi ya da bağırsak alışkanlığının değişmesi ek inceleme gerektirebilir. Önceden anal ameliyat, doğum yaralanması veya kaçırma öyküsü tedavi kararında önemlidir. Amaç yalnızca yırtığı görmek değil, iyileşmeyi engelleyen nedenleri ve kas gevşetici girişimlerin işlev açısından riskini anlamaktır.
İlk basamak tedavi
Dışkının yumuşak fakat aşırı sulu olmaması hedeflenir. Lif, sıvı ve gerektiğinde dışkı yumuşatıcı tedavi kişinin durumuna göre düzenlenir. Ilık suyla rahatlama ve nazik temizlik ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir. Tuvaleti ertelememek ve uzun süre ıkınmamak önemlidir. Hekimin önerdiği yerel kas gevşetici ilaçlar, basıncı azaltıp iyileşmeyi desteklemek için kullanılabilir. Bu ilaçların yan etkileri ve başka ilaçlarla etkileşimleri olabileceğinden kontrolsüz kullanılmaz. Ağrının azalmasıyla yırtığın tamamen iyileşmesi aynı anda gerçekleşmeyebilir; tedavi ve kontrol planı izlenir.
Botulinum toksini ve cerrahi seçenekler
Uygun ilaç tedavisine rağmen devam eden kronik fissürde botulinum toksini enjeksiyonu veya cerrahi görüşülebilir. Lateral internal sfinkterotomi, iç sfinkterin kontrollü bir bölümünü gevşetmeyi amaçlar. Her hastaya uygun değildir; mevcut kaçırma, kas hasarı veya bazı hastalıklar farklı seçenekleri öne çıkarabilir. Seçilmiş kişilerde sfinkter kesmeden yapılan flep gibi yöntemler değerlendirilebilir. Kararda fissürün yapısı, kas basıncı, önceki tedaviler ve kişinin işlev beklentisi birlikte ele alınır. Tekrarlayan yakınmada aynı girişimi otomatik olarak yinelemek yerine neden yeniden değerlendirilir.
Riskler ve tedavinin dengesi
Yerel ilaçlarda baş ağrısı veya bölgesel tahriş gibi yan etkiler olabilir. Enjeksiyon ve ameliyatta ağrı, kanama, enfeksiyon ve geçici ya da kalıcı dışkı kontrol değişikliği olasılıkları görüşülür. Cerrahi yüksek iyileşme olasılığı sunabilse de kişiye özgü kaçırma riski göz ardı edilmez. Daha önce doğum travması veya anal ameliyat geçiren kişilerde değerlendirme özellikle dikkatli yapılır. Fissürün tekrar etmesi de mümkündür; dışkı düzenini bozan nedenler sürüyorsa yalnızca yırtığa yönelik işlem yeterli olmayabilir. Karar, yarar ve işlev riskinin birlikte tartılmasıyla verilir.
Hazırlık ve iyileşmenin izlenmesi
Kullanılan ilaçlar, alerjiler ve önceki bağırsak veya anal hastalıklar paylaşılır. İşlem yapılacaksa açlık, ilaçlar ve gerekirse bağırsak hazırlığı için kişisel talimat verilir. Sonrasında ağrı kontrolü ve dışkı kıvamını düzenleme birlikte yürütülür. Bölgeyi sertçe ovalamak veya çok sayıda tahriş edici ürün kullanmak iyileşmeye yardımcı olmaz. Belirtilerin seyrini not etmek, tedavi yanıtını değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Planlanan kontrolde ağrı, kanama ve kaçırma ayrı ayrı konuşulur. Beklenenden uzun süren yakınmaların nedeni yeniden araştırılır; yalnızca daha uzun süre aynı kremi kullanmakla yetinilmez.
Fissürle açıklanmaması gereken belirtiler
Ateş, yeni şişlik, giderek artan sürekli ağrı veya irinli akıntı apse gibi başka bir sorunu düşündürebilir ve hızlı değerlendirme gerektirir. Yoğun kanama, baygınlık veya belirgin halsizlikte acil yardım alınır. İşlem sonrasında idrar yapamama, kötüleşen ağrı veya yeni kaçırma ekibe bildirilir. Açıklanamayan kilo kaybı, süren bağırsak değişikliği ve tekrarlayan kanama da kontrol edilmelidir. Fissür tanısı almış olmak bütün yeni belirtilerin aynı nedenle oluştuğunu göstermez. Ağrı nedeniyle yeme içmeyi veya dışkılamayı belirgin kısıtlamak yerine tedavi planı için yardım istenir.
Bu bilgiler genel bilgilendirme içindir. Yakınmaların nedeni, uygun incelemeler ve tedavi seçenekleri kişisel değerlendirme ile belirlenir.