Mide fıtığından nasıl ayrılır?
Mide fıtığı, diyaframdaki yemek borusu açıklığıyla ilişkili özel bir durumdur. Diğer diyafram fıtıkları ise doğuştan var olan bir açıklıktan veya travma sonrasında gelişen yırtıktan kaynaklanabilir. Bazıları erişkin yaşta tesadüfen saptanırken bazıları kazadan hemen sonra ya da yıllar sonra belirti verir. Bu nedenle raporda yalnızca fıtık yazması tedaviyi belirlemek için yeterli değildir. Açıklığın yeri, büyüklüğü, nedeni ve içinden hangi organların geçtiği ayrıntılı biçimde değerlendirilir.
Belirtiler ve tanı
Nefes darlığı, göğüs veya karın ağrısı, yemek sonrası rahatsızlık ve kusma görülebilir; ancak bazı hastalarda belirgin yakınma olmayabilir. Daha önce geçirilen trafik kazası, düşme, delici yaralanma veya göğüs ve karın ameliyatları mutlaka paylaşılır. Röntgen ilk ipucunu verebilir, fakat tomografi genellikle anatomiyi ve eşlik eden yaralanmaları daha ayrıntılı gösterir. Akut travmada küçük diyafram yaralanmalarını saptamak güç olabilir; güçlü şüphe varsa ek inceleme veya cerrahi değerlendirme gerekebilir.
Planlı mı, acil ameliyat mı?
Organların sıkışması, bağırsak tıkanıklığı, kanlanmanın bozulması veya solunumun etkilenmesi acil müdahale gerektirebilir. Akut travmatik diyafram yaralanmalarında onarım, hastanın durumu izin verdiğinde planlanır; eşlik eden kanama ve diğer yaralanmalar aynı anda ele alınır. Tesadüfen saptanan kronik fıtıklarda ise anatomik özellikler, belirtiler ve ameliyat riski birlikte değerlendirilir. Belirti olmaması tek başına güvenli izlem anlamına gelmez. Karar, görüntüleme bulgularının cerrahi değerlendirmeyle birleştirilmesini gerektirir.
Onarım nasıl planlanır?
Ameliyatta göğüs boşluğuna geçen organlar uygun konumlarına döndürülür, canlılıkları değerlendirilir ve diyaframdaki açıklık kapatılır. Doku kaybı veya geniş açıklık varsa yama gereksinimi ayrıca değerlendirilir. Bağırsak kanlanması bozulmuşsa ek işlem gerekebilir. Karından veya göğüsten yaklaşım ile açık ya da kapalı yöntem seçimi; yaralanmanın zamanına, yapışıklıklara, organ hasarına ve dolaşım durumuna bağlıdır. Göğüs boşluğundaki hava veya sıvının boşaltılması için dren kullanılması da planın parçası olabilir.
Alternatifler ve kararın sınırları
İlaçlar diyaframdaki açıklığı kapatmaz. Bununla birlikte her hastada aynı büyüklükte bir girişim veya aynı zamanlama uygun değildir. Ağır ek hastalığı olan veya tanısı henüz netleşmemiş kişilerde ileri değerlendirme, solunum desteği ve kişiye özgü risk görüşmesi gerekebilir. Cerrahi dışı izlem düşünülüyorsa bunun hangi gerekçeyle seçildiği, hangi kontrollerin yapılacağı ve hangi belirtilerde acile başvurulacağı belirlenir. Doğuştan fıtıklar ile yeni gelişmiş travmatik yırtıklar aynı izlem kurallarıyla ele alınmamalıdır.
Riskler ve hazırlık
Kanama, enfeksiyon, akciğerin yeterince açılmaması, hava kaçağı, pıhtı oluşumu, organ yaralanması ve fıtığın tekrarlaması olası risklerdir. Sıkışmış veya kanlanması bozulmuş organ bulunması ameliyatı daha karmaşık hale getirebilir. Planlı ameliyatta kalp ve akciğer durumu, beslenme, sigara kullanımı ve ilaçlar değerlendirilir. Acil durumda hazırlık ile tedavi eş zamanlı yürütülebilir. Görüşmede ek organ işlemi, yoğun bakım desteği veya daha geniş bir kesi gereksiniminin hangi durumlarda doğabileceği açıklanır.
İyileşme ve takip
İyileşme yalnızca diyaframdaki dikişlere değil, eşlik eden organ yaralanmalarına ve solunum durumuna da bağlıdır. Ağrı kontrolü, solunum egzersizleri ve uygun zamanda hareket etme planlanır. Beslenme, mide veya bağırsaklara ek işlem yapılıp yapılmadığına göre düzenlenir. Kontrollerde nefes alma, yemek toleransı, ağrı ve yara iyileşmesi değerlendirilir; gerektiğinde görüntüleme yapılır. Ağır kaldırma ve işe dönüş için tek bir süre vermek yerine ameliyatın kapsamına uygun kişisel plan oluşturulur.
Acil uyarı işaretleri
Ani nefes darlığı, şiddetli göğüs veya karın ağrısı, sürekli kusma, karında belirgin şişme, bayılma ya da hızla kötüleşme acil başvuru nedenidir. Özellikle travma sonrasında bu belirtiler evde izlenmemelidir. Ameliyat sonrasında ateşle birlikte artan ağrı, solunum güçlüğü veya sıvı alamama da gecikmeden değerlendirilir. Bilinen bir fıtığın bulunması yeni yakınmanın nedenini kendiliğinden açıklamaz. Değerlendirmede kalp, akciğer ve diğer karın içi aciller de göz önünde bulundurulur.
Bu bilgiler genel bilgilendirme içindir. Yakınmaların nedeni, uygun incelemeler ve tedavi seçenekleri kişisel değerlendirme ile belirlenir.